Nội dung chính
Chọn ngành học không chỉ là chạy theo xu hướng, mà là tìm ra giao điểm giữa lợi thế cá nhân và nhu cầu thực tế của xã hội trong dài hạn.
Chọn ngành học: Kết hợp lợi thế cá nhân và nhu cầu xã hội
Quyết định ngành học cho con luôn là một bài toán khó, nhất là khi thị trường lao động liên tục biến động. Nhiều ngành “hot” hôm nay có thể nhanh chóng bão hòa chỉ sau vài năm, khiến phụ huynh lo lắng nếu con chọn sai sẽ phải gánh chịu thời gian học tập dài mà không có việc làm ổn định.
Tiến sĩ Phạm Mạnh Hùng, Viện Quản trị Kinh doanh, Đại học Kinh tế – ĐHQGHN, nhấn mạnh rằng chìa khóa không phải là “đu trend”, mà là xác định điểm giao nhau giữa lợi thế cá nhân và nhu cầu xã hội lớn. Khi hai yếu tố này đồng điệu, con sẽ có “điểm tối ưu” cho sự nghiệp.
Hình dung bằng hình ảnh: Người chèo thuyền
Hãy tưởng tượng một người chèo thuyền. Lợi thế cá nhân là sức chèo – năng lực, kỹ năng và sự kiên trì. Những nhu cầu xã hội là dòng nước – xu hướng thị trường, mức độ bão hòa và tốc độ tăng trưởng. Khi sức chèo mạnh và dòng nước chảy cùng chiều, thuyền sẽ tiến nhanh. Ngược lại, nếu một trong hai yếu tố yếu kém, con sẽ bị trôi dạt hoặc phải nỗ lực gấp bội để tiến lên.
Áp dụng vào việc chọn ngành, phụ huynh cần hiểu rõ thế mạnh của con (điểm mạnh học thuật, kỹ năng, thái độ) và đồng thời nắm bắt xu hướng nghề nghiệp đang “khát” nhân lực. Nếu chỉ dựa vào sở thích cá nhân mà bỏ qua nhu cầu thị trường, hoặc chỉ chạy theo “ngành hot” mà không phù hợp với năng lực, con sẽ gặp khó khăn trong việc tìm việc và phát triển lâu dài.
Ví dụ thực tiễn: Khoa học máy tính của Tiến sĩ Hùng
Tiến sĩ Hùng chia sẻ câu chuyện con trai mình – một sinh viên ưu tú trong lớp Dự tuyển Tin. Ba yếu tố đã tạo nên sự “khớp” hoàn hảo:
- Kiến thức: Được đào tạo bài bản, tiếp cận các đề bài và phương pháp tư duy sâu sắc.
- Kỹ năng: Thành thạo thuật toán, lập trình và khả năng tối ưu giải pháp dưới áp lực thời gian.
- Thái độ: Rèn luyện kỷ luật, kiên nhẫn và không bỏ cuộc khi đối mặt với bài toán khó.
Theo báo cáo của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2023), nhu cầu tuyển dụng chuyên gia công nghệ thông tin tại Việt Nam tăng trung bình 12% mỗi năm, và mức lương trung bình cao hơn 30% so với các ngành truyền thống. Đây chính là minh chứng cho “đại dương xanh” – một lĩnh vực đang mở rộng và luôn cần nhân lực chất lượng.
Nhờ thế mạnh cá nhân gắn liền với nhu cầu xã hội, con trai Tiến sĩ Hùng đã có cơ hội tiếp cận các vị trí “việc tốt, lương cao” ngay sau khi tốt nghiệp, tránh được tình trạng “bão hòa” mà nhiều ngành “hot” khác đang gặp phải.
Chiến lược cho phụ huynh: Đánh giá và chuẩn bị
1. Đánh giá lợi thế cá nhân: Sử dụng các công cụ như bài kiểm tra năng lực, đánh giá kỹ năng mềm và phản hồi từ giáo viên để xác định điểm mạnh thực sự của con.
2. Phân tích nhu cầu xã hội: Tham khảo các báo cáo thị trường lao động (ví dụ: VietnamWorks, JobStreet), số liệu tuyển dụng của các công ty lớn và xu hướng công nghệ mới như AI, dữ liệu lớn, năng lượng xanh.
3. Định hướng phát triển: Nếu lợi thế hiện tại chưa trùng khớp hoàn toàn với xu hướng, hãy lập kế hoạch rèn luyện (khóa học bổ trợ, thực tập, dự án thực tế) để thu hẹp khoảng cách.
4. Chọn “đường ray” phù hợp: Không nhất thiết phải ép con học một ngành mà con không có năng lực, nhưng cũng không nên bỏ qua những ngành đang thiếu nhân lực và có tiềm năng tăng trưởng.
Kết luận: Lựa chọn ngành học là quyết định chiến lược dài hạn
Thời đại là một dòng chảy lớn, không thể đảo ngược. Tuy nhiên, mỗi người vẫn có thể tìm được “làn nước” phù hợp với năng lực và cá tính của mình. Khi lợi thế cá nhân và nhu cầu xã hội gặp nhau, con sẽ có nền tảng vững chắc để bứt phá, không chỉ tránh được “đại dương đỏ” bão hòa mà còn chèo thuyền tới “đại dương xanh” đầy cơ hội.
“Chọn ngành học không phải là chọn một tấm bằng, mà là chọn đường ray cho chặng đường phía trước của con.” – Tiến sĩ Phạm Mạnh Hùng
Hãy bắt đầu hành trình này bằng việc đánh giá thực tế, lên kế hoạch phát triển và luôn giữ tinh thần học hỏi suốt đời.