Nội dung chính
Trong những vực sâu tối tăm của đại dương, cá kính viễn vọng Ấn Độ hiện ra như một sinh vật ngoài hành tinh, khiến bất kỳ ai nhìn thấy đều cảm thấy rùng mình.
Giới thiệu chung
Cá kính viễn vọng Ấn Độ (tên khoa học Gigantura indica) là một loài cá sâu biển thuộc họ Gigantura, sinh sống ở các vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới trên toàn cầu. Độ sâu tối đa ghi nhận lên tới 2.600 m, nơi áp suất nước lên tới hơn 260 atm, tạo ra môi trường khắc nghiệt mà chỉ ít sinh vật có thể tồn tại.
Đặc điểm hình thể gây ấn tượng
Đôi mắt to như ống kính của loài cá này có đường kính lên tới 2 cm, giúp chúng phát hiện ánh sáng sinh học yếu ớt từ con mồi. Đôi mắt không phải là điểm duy nhất khiến chúng trông giống quái vật trong phim: miệng rộng, hàm răng nhọn lộ ra như một nụ cười ghê rợn, và lớp da không có vảy mà được phủ một lớp tinh thể bạc phản chiếu ánh sáng, giúp ngụy trang trong bóng tối.
Thân hình thon dài, tối đa 25 cm khi trưởng thành, không có vảy mà thay vào đó là lớp tinh thể bạc lấp lánh. Cá thường bơi thẳng đứng, hướng lên phía trên để tối đa hoá khả năng phát hiện ánh sáng từ con mồi.
Cách săn mồi đặc biệt
Trong môi trường thiếu ánh sáng, mắt lớn là “cánh tay” sinh tồn chính của cá. Chúng có thể phát hiện ánh sáng phát quang sinh học của sinh vật khác hoặc nhận dạng bóng dáng qua ánh sáng yếu. Miệng có thể mở rộng đến 3 cm, cho phép cá nuốt những con mồi lớn hơn cả cơ thể mình. Các nhà khoa học đã ghi nhận cá nuốt một con mồi có kích thước gấp đôi chiều dài cá trưởng thành, nhờ dạ dày có khả năng giãn nở đáng kể.
Đặc biệt, dạ dày của cá có màu đen để hấp thụ ánh sáng phát ra từ con mồi, tránh việc trở thành “đèn pin” thu hút các loài săn mồi khác.
Phân bố và tần suất gặp gỡ
Loài cá này được ghi nhận ở các khu vực biển nhiệt đới và cận nhiệt đới trên khắp thế giới, nhưng do sinh sống ở độ sâu >1 000 m, việc quan sát trực tiếp rất hiếm. Tính đến nay, các nhà khoa học chỉ ghi nhận hai lần cá sống ngoài môi trường tự nhiên; phần lớn thông tin thu thập được từ các mẫu cá mắc vào lưới đánh cá.
Chiến lược sinh sản độc đáo
Cá kính viễn vọng là loài lưỡng tính đồng thời: mỗi cá thể đều có cả cơ quan sinh sản đực và cái. Khi đạt độ trưởng thành, cá sẽ giải phóng trứng và tinh trùng vào nước, nơi một số ít tinh trùng kết hợp với trứng để tạo nên cá non.
Con non có hình dạng cầu, sống ở tầng nước nông và thường bị nhầm là một loài hoàn toàn khác. Chỉ sau khi trưởng thành, chúng mới trải qua quá trình biến đổi xương và hình thể để thích nghi với môi trường sâu.
Những bí ẩn còn lại
Mặc dù đã có một số nghiên cứu, nhưng vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải: làm sao cá có thể duy trì năng lượng trong môi trường thiếu thực phẩm? Cơ chế sinh học cho phép chúng chịu áp lực khổng lồ và ánh sáng tối tăm như thế nào?
Vì độ hiếm gặp, quy mô quần thể của cá kính viễn vọng Ấn Độ chưa được ước tính chính xác và chúng chưa được liệt kê trong danh sách các loài cần bảo tồn của IUCN.