Nội dung chính
Thị trường việc làm Mỹ đang chịu áp lực chưa từng thấy khi AI và “hiệu quả” trở thành tiêu chuẩn mới.
Sự sụt giảm việc làm trong năm 2025
Dữ liệu mới nhất của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho thấy trong suốt năm 2025, tổng số việc làm mới chỉ tăng 584.000 vị trí – con số gấp hơn ba lần thấp hơn mức trung bình hơn 2 triệu việc làm hàng năm trong hai năm trước.
Trung bình mỗi tháng chỉ tạo ra khoảng 48.000 việc làm mới. Các điều chỉnh lại số liệu tháng 10 và 11 cho thấy mức mất việc thực tế cao hơn so với báo cáo ban đầu: tháng 10 giảm 173.000 việc, tháng 11 chỉ tăng 56.000.
Eric Merlis, đồng trưởng bộ phận thị trường toàn cầu tại Citizens nhận định: “Không phải là một báo cáo đáng chú ý; tỷ lệ thất nghiệp và các chỉ số lực lượng lao động gần như ổn định, nhưng tốc độ tăng trưởng đã chững lại rõ rệt.”
Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,4 % vào tháng 12, các nhà phân tích cho rằng phần lớn giảm là do các điều chỉnh kỹ thuật của BLS, chứ không phản ánh sức khỏe thực sự của nền kinh tế.
Nguyên nhân: “hiệu quả” và AI
Theo Business Insider, “hiệu quả” đã chuyển từ một mục tiêu doanh nghiệp thành một tôn giáo ở Thung Lũng Silicon và lan rộng ra toàn bộ khu vực tư nhân trong năm 2025.
Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk (Tesla/SpaceX) đang thúc đẩy “cuộc đại san phẳng” – loại bỏ các tầng quản lý trung gian, giảm kích thước tổ chức và dựa vào trí tuệ nhân tạo để tối ưu quy trình.
Hệ quả là hàng loạt vị trí quản lý trung cấp và nhân viên văn phòng bị cắt giảm. Các công ty như Dell, AT&T và Verizon đã thực hiện đợt sa thải âm thầm nhằm cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát dai dẳng.
Không chỉ khu vực tư nhân, khu vực công cũng không tránh khỏi. Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) do Elon Musk lãnh đạo đã áp dụng cùng mô hình, khiến hàng chục nghìn nhân viên liên bang phải ra khỏi vị trí. NBC News cho biết khoảng 265.000 công chức mất việc trong năm, trong khi Musk yêu cầu nhân viên liệt kê nhiệm vụ để đánh giá năng suất, cảnh báo “không phản hồi đồng nghĩa với tự nguyện từ chức”.
Tác động tới người lao động trí thức
Jaqueline Kline, sinh viên mới tốt nghiệp, chia sẻ: “Tấm bằng đại học từng là đặc quyền, nhưng giờ không còn giá trị. GPA không quan trọng nếu không có việc làm.”
Các chatbot và AI sinh tạo đang viết mã, soạn thảo văn bản và xử lý hành chính ngày càng thành thạo, khiến việc tuyển dụng cho lao động văn phòng có trình độ trở nên “đóng băng”. Charley Kim, nhân sự trẻ trong ngành công nghệ, mô tả: “Được gọi đi phỏng vấn hiện nay còn khó hơn cả việc vượt qua buổi phỏng vấn.”
Những điểm sáng le lói và rủi ro lạm phát
Trong khi bức tranh chung là xám xịt, một số lĩnh vực vẫn ghi nhận tăng trưởng. Bộ Lao động Mỹ cho biết việc làm trong tháng 12 tăng mạnh ở dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội, trong khi bán lẻ và sản xuất vẫn là gánh nặng kéo lùi chỉ số chung.
Thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,8 % so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD. Đây là chỉ số Fed theo dõi chặt chẽ, vì mức tăng lương có thể duy trì áp lực lạm phát và làm phức tạp quyết định lãi suất.
Theo báo cáo McKinsey (tháng 6/2025), gần 80 % doanh nghiệp đã áp dụng AI sinh tạo, nhưng đa phần chưa thấy tác động đáng kể đến lợi nhuận. Elon Musk cũng thừa nhận dự án DOGE “chỉ thành công một chút”.
Góc nhìn từ người lao động
Abbey Owens, người tìm việc, nói: “Ban đầu tôi tìm kiếm một công việc cụ thể, nhưng rồi tiêu chuẩn hạ xuống mức: tôi chấp nhận gần như bất kỳ công việc nào.”
Năm 2026 mở ra với nhiều bất định khi “hiệu quả” vẫn ám ảnh các quyết định nhân sự từ Washington D.C. đến Thung Lũng Silicon.